Kürtçe basım ve dijital medyanın tarihi, 19. yüzyılın sonlarından günümüzün dijital çağına kadar uzanan köklü bir geçmişe sahiptir. İlk fiziki basılı gazeteden çok dilli dijital haberciliğe kadar Kürt medyasının kilometre taşlarını soru-cevap formatında derledik.
Soru 1: Tarihteki ilk fiziki basılı Kürtçe gazete hangisidir ve ne zaman yayımlanmıştır?
Cevap: Tarihteki ilk fiziki basılı Kürtçe gazete Kürdistan gazetesidir. 22 Nisan 1898 tarihinde Bedirhan Bey’in oğlu Mikdat Mithat Bedirhan tarafından çıkarılmaya başlanmıştır. İlk sayısı Mısır’ın başkenti Kahire’de basılmış, Osmanlı dönemindeki baskı ve sansürler nedeniyle ilerleyen sayıları İsviçre’nin Cenevre kenti ve İngiltere’nin Londra şehri gibi farklı Avrupa şehirlerinde yayımlanmıştır. Arap alfabesiyle basılan Kürdistan gazetesi, toplam 31 sayı yayın hayatını sürdürmüştür. Bu gazetenin çıkış tarihi olan 22 Nisan, günümüzde Kürt Gazeteciler Günü olarak kutlanmaktadır
Soru 2: Dijital ve internet medyasında Kürtçe habercilik nasıl başladı?
Cevap: Dijital ve internet medyasında Kürtçe habercilik, 1990'ların ikinci yarısında erken dönem internet ağları (mIRC, ICQ vb.) ve yerel dijital bülten girişimleriyle başlamıştır. 1995 yılında kurulan Ardahan Gazetesi'nin Kürtçe dijital uzantısı gibi ilk örnekler bu alanın öncülerindendir. 2000'li yıllardan itibaren ise Azadiya Welat gibi basılı gazetelerin dijital ortama taşınması ve tamamen internet üzerinden yayın yapan bağımsız haber siteleri ile ajansların açılmasıyla Kürtçe dijital habercilik yaygınlaşmıştır
Soru 3: Türkçe, Kürtçe ve İngilizce yayın yapan ve Kürtçenin tüm lehçelerine yer veren ilk gazete hangisidir ve kurucusu kimdir?
Cevap: Türkçe, Kürtçe ve İngilizce olmak üzere 3 dilde yayın yapan ve Kürtçenin lehçelerini bir arada sunan ilk gazete, Mehmet Ali Arslan tarafından kurulan Ardahan Gazetesi (Ardahan Rojname)’dir. Gazete; Kurmancî, Soranî, Lekî, Kelhurî ve Kırmançkî (Zazakî) lehçelerinde içerik üreterek Kürt dilinin zenginliğini tek bir platformda toplamıştır. Ayrıca belirli aralıklarla Lurca dilini de Kürtçe lehçeleri arasında değerlendirerek bu dilde çok sayıda habere imza atmıştır